اشتقاق یا هم‌ریشگی از آرایه‌های ادبی است که از هم‌ریشه بودن واژه‌ها برمی‌خیزد، به شرطی که واج‌های یکسان در آن نمودار باشد. در کتب سنتی، اشتقاق نوعی جناس دانسته می‌شد، اما امروزه آرایه اشتقاق عموماً جدا از جناس دانسته می‌شود.

اگر دو واژه که هم‌ریشه‌اند، تنها در یک حرف با هم اختلاف داشته باشند، در این حال هم جناس دارند و هم اشتقاق، اما اگر اختلاف آن‌ها در بیش از یک حرف باشد و تنها با هم‌ریشه باشند، نمی‌توان آن را جناس دانست.

هم‌ریشگی در ادبیات فارسی، برای هر دو گونه واژه‌های فارسی و وام‌واژه‌های عربی به کار می‌رود. مثال‌هایی برای اشتقاق:

ستاره‌ای بدرخشید و ماه مجلس شد   دل رمیده ما را انیس و مونس شد

در بیت بالا، دو واژه «انیس» و «مونس» هم‌ریشه هستند و در نتیجه می‌توان آن را اشتقاق دانست.

چشم آسـایش که دارد از سپهر   ساقیا جامی به من ده تا بیـاسایم دمی

در این بیت هم‌ریشه‌بودن «آسایش» و «بیاسایم» از مصدر آساییدن به وجودآمده‌است.

دمی با نیکــنامان متـّـفق باش   غنیمت دان امور اتـّـفاقــی

در این بیت هم‌ریشه‌بودن و به عبارت دیگر هم‌خانواده‌بودن واژه‌های «متـّـفق» و «اتـّـفاقی» واضح است.