فصل سوم : اوزان اشعار فرسی

◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘

بخش اول : اوزان اشعار حافظ به ترتیب کثرت

◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘

حدود 300 وزن در شعر فارسی موجود است . خوش آهنگ ترین و رایج ترین اوزان ، همان ها است که حافظ و مولوی در دیوان خود به کار برده اند .

در کتاب ابتدا اوزان اشعار حافظ مورد بررسی قرار میگیرد و بعد از آن اشعار مولوی پس در این بخش ، اوزان اشعار حافظ به ترتیب کثرت استعمال در دیوان او ذکر میشود و در بخش بعد به اشعار مولوی و موارد دیگر اشاره میکنیم


← چون دوستان و عزیزان (به خصوص کسانی که باهم کار میکنیم ) ممکن است که روی افاعیل اوزان هنوز تسلط نداشته باشند من تمام ابیات را با اینکه در کتاب تقطیع نشده است اما چند تا از ابیات را تقطیع میکنم و برای تمام ابیات شکل گرافیکی رسم خواهم کرد تا دوستان عزیزم کارشان راحت تر باشد و دوستانی که در تقطیع ابیاتی مشکل داشتند در نظرات بیان کنند و پاسخشان را خواهم داد .

و اما اوزان شعر حافظ (با رکن بندی های سنتی ) به ترتیب کثرت استعمال و به کارگیری در دیوان او :

1.فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رَمَل مثمن (هشتایی) مخبون محذوف )

مثال : یاد باد آن که ز ما وقت سفر یاد نکرد / به وداعی دلِ غم دیده ی ما شاد نکرد

← تقطیع :

یا/د/ با/دا(ن)/ ک/ ز/ ما/ وق/ت / س/فر/ یا/د/ ن/کر(د)

ب/ و/دا/عی/ د/لِ/ غم/ دی/د/ ی/ ما/ شا/د /ن/کر(د)

←شکل گرافیکی :

 __ /7 / __ / __ / 7 / 7 /__ / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7/ 7/ __

2. مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مُجتث مثمن مَخبون محذوف )

مثال : تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد / وجود نازکت آزرده ی گزند مباد

← تقطیع : ت/نت/ ب/ نا/ ز/ ط/بی/با(ن)/ ن/یا/ز/من/د/ م/با(د)

و/جو/د/ نا/ز/ک /تآ / زر/د /ی =یی /گ / زن / د / م / با(د)

← شکل گرافیکی :

7 / __ / 7 / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / __ / 7 /__ / 7 / 7 / __

3. مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلن (مضارع مثمن اخرَب مَکفوف محذوف )

مثال : دوش آگهی ز یار سفر کرده داد باد / من نیز دل به باد دهم هر چه باد ، باد

← تقطیع :

 دو/شآ/گ/هی / ز/ یا/ر/ س/فر/ کر/د/ دا/د/ با(د)

من /نی/ز/ دل/ ب/ با/د/ د/هم/ هر/ چ / با/د / با(د)

←شکل گرافیکی :

__ / __ / 7 / __ / 7 / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / __ / 7 / __

4. فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رَمَل مثمن محذوف )

مثال : یاری اندر کس نمیبینم یاران را چه شد ؟ / دوستی کی آخر آمد دوستداران را چه شد ؟

←شکل گرافیکی :

 __ / 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __ / 7 / __

5.مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هَزَج مُثمن سالم )

مثال : مرا مهر سیه چشمان ز سر بیرون نخواهد شد / قضای آسمان است این و دیگر گون نخواهد شد

←شکل گرافیکی :

 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __ /7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __

6.مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هَزَج مسدّس (شش تایی ) محذوف )

مثال : مسلمانان مرا وقتی دلی بود / که با وی گفتمی گر مشکلی بود

←شکل گرافیکی :

7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __

7. مفعولُ فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب )

مثال : راهی بزن که آهی بر ساز آن توان زد / شعری بخوان که با او رطل گران توان زد

← تقطیع :

 را / هی / ب / زن / ک / آ / هی / بر / سا / ز / آ (ن) / ت / وا(ن) / زد

شع / ری / ب / خا(ن) / ک / با / او / رط / ل = لی / گ / را(ن) / ت / وا (ن) / زد

←شکل گرافیکی :

 __ / __ / 7 / __ / 7 / __ / __ / __ / __ / 7 / __ / 7 / __ / __

8.مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف )

مثال : دیری است که دلدار پیامی نفرستاد / ننوشت کلامی و سلامی نفرستاد

←تقطیع :

 دی / ری / س (ت) / ک / دل / دا / ر / پ / یا / می / ن / ف / رس / تا (د)

نن / وش / ت / ک / لا / می / یُ / سَ / لا / می / ن / ف / رس / تا (د)

← شکل گرافیکی :

__ / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / __

9. فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مخون محذوف )

مثال : حال دل با تو گفتنم هوس است / خبر دل شنفتنم هوس است

←شکل گرافیکی : 7 / 7 / __ / __ / 7 / __ / 7 / __ / 7 / 7 / __

10.فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف )

مثال : روز وصل دوستداران یاد باد / یاد باد آن روزگاران یاد باد

←شکل گرافیکی : __ / 7 / __ / __ / __ / 7/ __ / __ / __ / 7 / __

11. مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن ( رجز مثمن مطوی مخبون )

مثال : سرو چمان من چرا میل چمن نمیکند / همدم گل نمیشود یاد سمن نمیکند

←شکل گرافیکی :

 __ / 7 / 7 / __ / 7 / __ / 7 / __ / __ / 7/ 7/ __ / 7 / __ / 7 / __

12. مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هَزَج مثمن اخرب )

مثال : کی شعر تر انگیزد خاطر که حزین باشد / یک نکته از این معنی گفتیم و همین باشد

←شکل گرافیکی :

 __ / __ / 7 / 7 / __ / __ / __ /__ / __ / 7 / 7 / __ / __ / __

13.فعلاتُ فاعلاتن فعلات فاعلاتن ( رَمَل مثمن مشکول )

مثال : به ملازمان سلطان که رساند این دعا را / که به شکر پادشاهی ز نظر مران گدا را

تقطیع :

 ب / م / لا / ز / ما / ن / سل / طا(ن) / ک / ر / سا / ن / دی(ن) / د / عا / را

ک / ب / شک / ر / پا / د / شا / هی / ز / ن / ظر / م / را (ن) / گ / دا / را

←شکل گرافیکی:

 7 / 7 / __ / 7 / __ / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / 7 / __ / 7 / __ / __

14.مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون )

مثال : چرا آفتاب می از مشرق پیاله بر آید / ز باغ عارض ساقی هزار لاله بر آید

←شکل گرافیکی :

 7 / __ /7 / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 /__ / 7 / __ / 7 / 7 / __ / __

15.مفعول مفاعلن فعولن (هزج مسدس اَخرَب مَقبوض محذوف )

مثال : آن کس که به دست جام داد / سلطانی جم مدام دارد

←شکل گرافیکی :

 __ / __ / 7 / 7 / __ / 7 / __ / 7 / __ / __

16.فع لن فعولن فع لن فعولن ( مُتَقارِب مثمن اثلم )

مثال : چندان که گفتم غم با طبیبان/ درمان نکردند مسکین غریبان

تقطیع : چن / دا(ن) / ک / گف / تم / غم / با / ط / بی / با(ن)

در / ما(ن) / ن / کر / دن / د / مس / کی(ن) / غ / ری/ با (ن)

←شکل گرافیکی :

 __ / __ * 7 / __ / __ * __ / __ * 7 / __ / __

17.مفتعلن فاعلات مفتعلن فع ( منسَرِح مثمن مَطوِی مَنحور )

مثال :روشنی طلعت تو ماه ندارد / پیش تو گل رونق گیاه ندارد

←شکل گرافیکی :

 __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / __ / 7 / __ / 7 / 7 / __ / __

18.مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم )

مثال : آن کیست کز روی کرم با من وفا داری کند / بر جای بدکاری چو من یک دم نکوکاری کند

←شکل گرافیکی :

 __ / __ / 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __ / 7 / __

19.مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن ( منسرِح مثمن مَطوِی مقطوع )

مثال : زاهد خلوت نشین دوش به میخانه شد / از سر پیمان برفت با با سر پیمانه شد

←شکل گرافیکی:

 __ / 7/ 7 / __ / __ / 7 / __/ __ / 7 /7 / __ / __ / 7 / __

20.فاعلاتُ مفعولن فاعلاتُ مفعولن (مقتَضَب مثمن مَطوی مقطوع )

مثال : وقت را غنیمت دان آن قدر که بتوانی / حاصل از حیات ای جان این دم است تا دانی

←شکل گرافیکی :

 __ / 7 / __ / 7 / __ / __ / __ / __ / 7 / __ / 7 / __ / __ /__

21. مفتعلن مفتعلن فاعلن (سریع مطوی مکشوف )

مثال : هاتفی از گوشه ی میخانه دوش / گفت ببخشند گُنه، می بنوش

←شکل گرافیکی :

 __ / 7 /7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / __

22.فعولن فعولن فعولن فعولن ( متَقارب مثمن سالم )

مثال :سلامی چو بوی خوش آشنایی / بدان مردم دیده ی روشنایی

←شکل گرافیکی :

 7 / __ / __ / 7 / __ / __ / 7 /__ / __ / 7 / __ / __

23. فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف )

مثال : بیا ساقی آن می که حال آوَرَد / کرامت فزاید کمال آوَرَد

←شکل گرافیکی :

 7 / __ / __ / 7 / __/ __/ 7/__ / __ / 7 / __          

◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘

بخش دوم : اوزان دیوان مولوی و اوزان کثیر الاستعمال

◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘

به جز وزن «فاعلاتُ مفعولن فاعلاتُ مفعولن » که حافظ فقط یک شعر در آن وزن دارد (وقت را غنیمت دان آنقدر که بتوانی ) بقیه ی اوزان حافظ در دیوان مولوی هم آمده است . علاوه بر22 وزن یاد شده در بخش قبل (که وزن رباعی را حساب نکردیم ) مولوی از اوزان دیگر هم استفاده کرده است که در مجموع شامل 48 وزن میشود که 8 وزن دیگر که از جمله رایج ترین آن ها به ترتیب تعداد غزل در دیوان او عبارت است از :

1.24. مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن (رجز مثمن مَطوی )

مثال: مرده بدم زنده شدم گریه بدم خنده شدم / دولت عشق آمد و من دولت پاینده شدم

←شکل گرافیکی:

 __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7/ 7 / __

2.25.فعلاتن فعاتن فعلاتن فعلاتن (رمل مثمن مخبون )

مثال : دل من رای تو دارد سر سودای تو دارد / رُخِ فرسوده ی زردم غم صفرای تو دارد

←شکل گرافیکی :

 7 / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / __

3.26.فعلاتن فعلاتن فعلن (رمس مسدس مخبون محذوف )

مثال :گر نخسبی شبی ای جان چه شود / ور نکوبی درِ هجران چه شود ؟

←شکل گرافیکی :

__ (7) / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __ /__ / 7 / 7 / __

4.27. مفاعیلُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن (هزج مثمن مکفوف محذوف )

مثال : بیایید بیایید که گلزار دمیده است / بیایید بیایید که دلدار رسیده است

←شکل گرافیکی :

7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 /7 /__ / __ / 7 / 7 / __ / __

5.28. فعلاتن مفاعلن فعلاتن مفاعلن (خفیف مثمن مخبون )

مثال : صنما خرگه تو ام که بسازی و بر کنی / قلمی ام به دست تو که تراشی و بشکنی

←شکل گرافیکی :

 7/ 7 / __ / __ / 7 / __ / 7 / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / __ / 7 / __

6.29.مفعول مفاعلن مفاعیلن (هزج مسدس اخرب مقبوض )

مثال: کی باشد کاین قفس چمن گردد / وندر خور کار و کام من گردد

←شکل گرافیکی :

 __ / __ / 7 / 7 / __ / 7 / __ / 7 / __ / __ / __

7.30.فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن (رمل مثمن سالم )

مثال:هین که گردن سستی کردی ، کو کبابت کو شرابت ؟ / هین که بس تاریک رویی ای گرفته آفتابت

←شکل گرافیکی:

 __ / 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __

8.31. مستفعلن فعلن مستفعلن فعلن (بسیط مثمن مخبون )

مثال :در لطف اگر بروی ، شاه همه چمنی /در قهر اگر بروی ، کُه را ز بُن بکنی

←شکل گرافیکی :

 __ / __ / 7 / __ / 7 / 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / 7 / 7 / __

علاوه بر اوزان سی گانه ی بالا ، ورن رباعی (32.مفعول مفاعیل مفاعیل فَعل ) و وزن ترانه (33.مفاعیلن مفاعیلن فعولن ) نیز از اوزان رایج اند.

••••••••••••••••••••••••••••••

فهرست اوزان کثیر الاستعمال

••••••••••••••••••••••••••••••

1. مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم الارکان )

←شکل گرافیکی :

 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __

2. مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف )

←شکل گرافیکی :

 7 / __ / __ / __ / 7 / __ / __ / __ / 7/ __ / __

3. مفاعیلُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن ( هزج مثمن مکفوف محذوف )

←شکل گرافیکی :

7 / __ /__ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 /7/ __ / __

4. مفعولُ مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب )

←شکل گرافیکی :

__ / __ / 7 / 7 / __ / __ / __ / __ / __ / 7 / 7 / __ / __ / __

5. مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف )

←شکل گرافیکی :

 __ / __ / 7 / 7 / __ /__/ 7 / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / __

6. مفعول مفاعیل مفاعیل فعل (هزج مثمن اخرب مکفوف مجبوب (=وزن رباعی ) )

←شکل گرافیکی :

 __ / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __ / __ / 7 / 7 / __

7. مفعولُ مفاعلن مفاعیلن ( هزج مثمن مسدس اخرب مقبوض صحیح عروض و ضرب )

←شکل گرافیکی :

 __ / __ / 7 / 7 / __ / 7 / __ / 7 / __ / __ / __

←← دوستان عزیز و بزرگوارم از این جا به بعد برای تمرین عزیزانی که میخواهند روی نام بحور کار کنند چون در دو جزوه ی عروض قبلی به آنها پرداخته ایم دیگر نام بحر ها را نخواهم نوشت و هم چنین شکل گرافیکی را چون اکثرا در اوزان بالا رسم کرده ام دیگر رسم نخواهم کرد با این حال اگر دوستان سوال داشتند بفرمایند و پاسخ را خواهم گذاشت

8. مفعولُ مفاعلن فعولن

9. مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن

10. مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلن

11. فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن

12. فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

13. فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

14. فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتن

15. فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن

16. فعلاتن فعلاتن فعلن

17. فعلاتُ فاعلاتن فعلاتُ فاعلاتن

18. فعلاتن مفاعلن فعلاتن مفاعلن

19. فعلاتن مفاعلن فعلن

 20. مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن

21. مستفعلن فعلن مستفعلن فعلن

22. مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن

23. مفتعلن مفتعلن فاعلن

24. مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن

25. مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن

26. مفتعلن فاعلاتُ مفتعلن فع

27. فعولن فعولن فعولن فعولن

 28. فعولن فعولن فعولن فعل

29. فع لن فعولن فع لن فعولن

30. مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن

31. مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن

_________________________________________________

فصل چهارم : مباحثی دیگر از وزن شعر فارسی          

◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘

بخش سوم : اوزان دوری 

◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘

وزن دوری : به وزنی گفته میشود که بتوان خود آن مصراع را مرکب از دو نیم مصراع ( = پاره ) متساوی پنداشت . هر یک از این پاره ها ، دو رکن مختلف دارد که «عینا » در پاره دوم تکرار میشود . در وزن دوری غالبا کلام در پایان پاره (یعنی با رکن دوم ) تمام میشود . به هر حال در وسط مصراع مکث میکنیم .

وزن دوری فقط در اوزان متناوب الارکان پیدا میشود (البته در اشعار شاعران قدیم سبک خراسانی ، ندرتا به ابیاتی بر میخوریم که با وزن متفق الارکان دوری محسوب شده اند «در کعبه مردان بوده اند کز دل وفا افزوده اند / در کوی صدق آسوده اند محرم تویی اندر حرم(سنائی ) » ) و معمولا این اوزان متناوب الارکان ، کامل یعنی 16 هجایی (← بخشی ) نیستند .

اهمیت وزن دوری : اهمیت وزن دوری در آن است که وسط مصراع حکم پایان مصراع را دارد : یعنی میتوان در آن جا قافیه آورد ، مکث کرد ، یک یا دو صامت اضافه بر فرمول آورد.

همان طور که قبلا خواندیم ( ← البته ما در آموزش های قبلی خواندیم ) شاعر مختار است که در پایان مصراع ، یک یا دو صامت اضافه بر وزن بیاورد ، در این صورت بر طبق قاعده ، آن صامت (یا صامت ها ) در تقطیع محسوب نمیشوند . در اوزان دوری شاعر عین همین اختیار را در پایان پاره ی اول مصراع نیز دارد .

برای مثال :

چندان که گفتم غم با طبیبان / درمان نکردند مسکین غریبان «حافظ »

← تقطیع :

 چن / دا(ن) / ک / گف / تم / غم / با / ط / بی / با (ن)

در / ما(ن) / ن / کر / دن «د» / مس / کی(ن) / غ / ری / با (ن)

← شکل گرافیکی :

__ / __ / 7 / __ / __ * __ / __ / 7 / __ / __

وزن افاعیلی : فع لن / فعولن * فع لن / فعولن

توضیح : در اینجا دال در وسط (آخر پاره اول ) مصراع دوم اضافه بر وزن و در نتیجه از تقطیع ساقط میشود.

تشخیص وزن دوری :

عملی ترین محک برای تشخیص وزن دوری آن است که اگر شاعر در وسط مصراع صامت اضافه آورده باشد با حذف آن ، وزن صحیح باشد و اگر نیاورده باشد ما خود بتوانیم یک یا دو صامت به وسط شعر اضافه کنیم و باز در وزن خللی ایجاد نشود :

مها تویی سلیمان ، فراق و غم چو دیوان / چو دور شد سلیمان نه دست یافت شیطان ؟ «مولوی »

توضیح : وزن مفاعلن فعولن دو مرتبه است و می توانیم بگوییم :

مها تویی سلیمانم(نون و میم ساکن) ، فراق و غم چو دیوانم (نون و میم ساکن ) / چو دور شد سلیمانت(نون و تا ساکن ) نه دست یافت شیطانت (نون و تا ساکن ) ؟

◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘

بخش چهارم : با توجه به مهارت فرد در تقطیع و تشخیص وزن)

◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘◘

دوستان و همراهان عزیزم که تمارین آموزش ها را هم دنبال میکنند مانند دفعه ی قبل برای ابیات زیر موارد مشخص شده را تعیین کنید :

1.ابیات را تقطیع کنید

2. برای ابیات شکل گرافیکی مناسب را رسم کنید

3. وزن افاعیلی هر کدام را بدست بیاورید

4.نام بحر هر کدام از ابیات را بنویسید

و اما ابیات (البته در فصل سوم کتاب سی تمرین برای بخش است که به ترتیب کثرت استعمال در دیوان مولانا آمده است اما من گلچینی از آن ها به تعداد دوازده را انتخاب میکنم و ترتیب را به هم میزنم ):

1.چنان کز غم دل دانا گریزد / دو چندان ، غم ز پیش ما گریزد

2.مرا بدید و نپرسید آن نگار، چرا ؟ / ترش ترش بگذشت از دریچه یار ، چرا ؟

3.ما به بغداد جهان لاف انا الحق میزدیم / پیش از آن کاین دار و گیر نکته ی منصور بود

4.صورتگر نقاشم هر لحظه بتی سازم / و آن گه همه بت ها را در پیش تو بگذارم

5.ای آنکه تو خواب ما ببستی / رفتی و و به گوشه ای نشستی

6.ترا زین تنگ زندان ها رهی باشد به میدان ها / مگر خفته است پای تو ، تو پنداری نداری پا

7.رو سینه را چون شیشه ها هفت آب شو از کینه ها / وآن گه شراب عشق را پیمانه شو پیمانه شو

8.عشق تو آورد شراب و کتاب /عقل به یک گوشه نشستن گرفت

9. بروید ای حریفان بکشید یار ما را / به من آورید آخر صنم گریز پا را

10.کرانی ندارد بیابان ما / قراری ندارد دل و جان ما

11.دام جهان را هزار قرن گذشته است / در خور صیدم نیامده است شکاری

12.عقل از تو تازه بُود ، جان از تو زنده شود / تو عقلِ عقل منی ، تو جان جان منی

_____

13. بر گشا این پرده را تازه کن پژمرده را / تا رود خاکی به خاک تا روان گردد روان

14.ای عجب، گویم دگر ؛ باقیات این خبر / نی خمش کردم تو گوی مطرب شیرین زبان

15.فاعلاتن فاعلات فاعلاتن فاعلات ! / شمس تبریزی تویی هم شه هم ترجمان