رکن های اصلی ؛ دسته بندی هایی را به وجود می آورند که ما از آنها به نام "بحر " یاد میکنیم .

 برای مثال اگر رکن اصلی " فاعلاتن " داشته باشیم میگیم که "بحر " آن " رمل " است . یا اگر رکن اصلی ما " مفاعیلن " باشد میگوییم " بحر " آن " هزج " است . 

   و بحر های متفاوتی داریم که آنهایی که لازم هست  را براتون مینویسم ...  

 ←اما باید قبل از اون با اصطلاحی به نام " زحاف " آشنا بشید   "زحاف" شکل های مختلف از رکن های اصلی است برای مثال " فعلاتن " یک زحاف از "فاعلاتن " است   که در ادامه من زحاف ها را براتون خواهم نوشت ... 


هفت تا بحر اصلی داریم و و سه تا اصلی تر که بقیه ی بحر ها فقط بازی با آن ها است؛این سه تا بحر به ترتیب عبارتند از :

 

1 . بحر رمل که گفتیم رکن اصلی آن " فاعلاتن " است.

حالا لازم است که "زحاف " های "فاعلاتن " را بدانیم  :

♠♠♠هشدار : حفظ کردن این اسامی نه تنها لازم نیست بلکه اگر زود به حفظ کردن آنها بپردازید باعث خستگی ذهنتان خواهد شد پس افرادی که در ابتدای راه هستند ابدا این اسامی را حفظ نکنند در (بخش چهارم ) مرور بعضی از زحاف های معروف شما را بیشتر یاری خواهد کرد پس از حفظ کردن این زحاف ها اگر فقط برای نوشتن شعر به آنها لازم دارید به شدت بپرهیزید.♠♠♠

زحاف های فاعلاتن (اسم های عربی شان: )

1.فاعلاتُ = مکفوف /  2. فاعلات = مقصور/ 3. فاعلن = محذوف /4. فعلاتن = مخبون/  5. فع لا تن = مشعَت / 6. فعلات= مخبون مقصور / 7. فعلاتُ=مشکول/ 8.فعلیّان = مسبغ مخبو/9 .فع لن = ابتر/ 10 .  فعلن = محذوف مخبون/ 11. فاعلاتان = مسبع

 

2. بحر "هزج " که رکن اصلی آن " مفاعیلن " است.

حالا لازم است که "زحاف " های "مفاعیلن " را بدانیم :

 

1.مفاعلن = مقبوض/ 2. مفاعیلُ = مکفوف/ 3. مفاعیل=مقصور/ 4.  مفعولن = اخرم/ 5. مفعولُ= اخرب/ 6. فعولن = محذوف/ 7. فاعلن = اشتر/  8. فع لن = احذ/ 9. فعل= مقبوض احذ/ 10. فع = احذّ محذوف  

 

3. بحر رجز : بحر "رجز" که رکن اصلی آن " مستفعلن " است.

حالا لازم است که "زحاف " های "مستفعلن " را بدانیم :

 

1.مستفعلان = مذیل/ 2.مستفعل= مکفوف/ 3. مفاعلن = مخبون / 4.مفاعِلُ = مکفوف مخبون / 5. مفتَعِلن = مطوی/ 6. مفعولن = مقطوع/ 7.فعولن = مکبول ( مخبون مقطوع) / 8..فَعَلَتُن = مخبول ( مخبون مطوی) / 9. مفاعلان = مذال مخبون/ 10. مفتعلان = مذال مطوی/ 11.فعلتان = مذال مخبون 

 

4. بحر "متقارب " که رکن اصلی آن " فعولن " است 

  اگر بادتون باشه "فعولن " خودش زحاف محذوف "مفاعیلن " بود پس حواستون باشه اشتباه نگیرید

 حالا لازم است که "زحاف " های "فعولن " را بدانیم :

 

1.فعولُ= مقبوض/ 2. فعول=مقصور/ 3.فعَل=محذوف / 4.فع لن= اخرم/ 5.فع لُ=اثرم/ 6.فع=ابتر

 

5. بحر "متدارک " که رکن اصلی آن " فاعلن " است .

اگر بادتون باشه "فاعلن " خودش زحاف محذوف "فاعلاتن " بود پس حواستون باشه اشتباه نگیرید

حالا لازم است که "زحاف " های "فاعلن " را بدانیم  :

 

1.فعلن = مخبون 2.فع لن = مقطوع

6. بحر "وافر " که رکن اصلی آن " مفاعلتن " است

حالا لازم است که "زحاف " های "مفاعلتن " را بدانیم:

1.مفاعیلن = معصوب / 2.مفاعیلُ = منقوص /  3. مفتعلن = اعضب / 4. مفعولن = اقصم 5. فعولن = مقطوف / 6. فاعلن = اجم / 7. مفاعلن = معقول / 8. مفعولُ = اعقص

 

7. بحر "کامل " که رکن اصلی آن " متفاعلن " است  

حالا لازم است که "زحاف " های "متفاعلن " را بدانیم

1.متفاعلاتن = مرفل / 2. متفاعلان = مذیل / 3. مستفعلن = مضمر /4. مفتعلن = اجزل / 5. مفاعلن = موقوص /6. مستفعلاتن = مرفّل مضمر / 7 . مفاعلاتن = مرفّل موقوص/ 8. مفتعلاتن = مرفل مجزول / 9.مستفعلان مذال مضمر / 10 . مفاعلان = مذال موقوص / 11. مفتعلان = مذال مجزول / 12.فعلاتن = مقطوع / 13. فعلن= احذّ مضمر / 14.فع لن = احذّ مضمر/ 15. مفعولن = مقطوع مضمر

 

← در ادامه 9 بحر فرعی رو خواهیم داشت و 3 بحر مخصوص زبان "دَری " خودمون را ... →

 

8. بحر مضارع :

که من آن را مخلوط کنی میدانم که ابتدا بحر هزج رو میریزیم و بعد بحر رمل رو پس افاعیل اصلی آن :(مفاعیلن فاعلاتن مفاعیلن فاعلاتن)

 

یادتون باشه که زحاف ها همون زحاف های هزج و رمل میباشد فقط ترتیب همونطوری است که نوشتم  )هزج + رمل + هزج + رمل )

 

9. بحر خفیف :

 من بهش میگم مخلوط کنی که اول بحر رمل رو میریزیم توش بعد بحر رجز رو پس افاعیل اصلی آن

 (فاعلاتن  مستفعلن  فاعلاتن)

 

  یادتون باشه که زحاف ها همون زحاف های رمل و رجز میباشد فقط ترتیب همونطوری است که نوشتم ( رمل+رجز +رمل)

10. بحر سریع :

 افاعیل آن تشکیل می‌شود از دو بار ( مستفعلن  مستفعلن  مفعولات(

 

11.بحر منسرح:

 افاعیل آن تشکیل می‌شود از ( مستفعلن  مفعولات مستفعلن  مفعولات)

 

12. بحر مقتضب:

  افاعیل آن بنا می‌شود از ( مفعولات  مستفعلن  مفعولات  مستفعلن )

 

13. بحر طویل :

 افاعیل آن بنا می‌شود از(فعولن  مفاعیلن  فعولن  مفاعیلن)

 

14. بحر مدید:

  افاعیل آن بنا می‌شود از (فاعلاتن    فاعلن    فاعلاتن    فاعلن)

 

←اغلب پژوهند‌گان اعتقاد دارند که مدید بحر مستقلی نیست وآنرا باید از شاخه‌های بحر رمل دانست.

 

15. بحر بسیط:

 افاعیل آن بنا می‌شود از (از مستفعلن  فاعلن  مستفعلن  فاعلن)

 

16. بحر مجتث :

 افاعیل آن بنا می‌شود از( مستفعلن فاعلاتن مستفعلن فاعلاتن (

 

← بعد از 7 بحر اصلی و 9 بحر فرعی نوبت 3 بحر مخصوص زبان فارسی است→

 

17. بحر قریب :

 افاعیل آن بنا می‌شود از( مفاعیلن  مفاعیلن  فاعلاتن)

 

18. بحر جدید (غریب) :

 افاعیل آن بنا می‌شود از( فاعلاتن  فاعلاتن  مستفعلن)

 

19. بحر مشاکل (مانند و مشابه ) :

 افاعیل آن بنا می‌شود از اصل (فاعلاتن مفاعیلن مفاعیلن)